आजको डिजिटल युगमा सामाजिक सञ्जाल (Social Media) हाम्रो जीवनको अभिन्न हिस्सा बनेको छ। फेसबुक, टिकटक, इन्स्टाग्राम, युट्युब, एक्स (ट्विटर) जस्ता प्लेटफर्महरूले मानिसलाई विश्वभर जोड्ने काम गरेका छन्। सूचना आदान–प्रदान, मनोरञ्जन, शिक्षा तथा व्यवसायका लागि सामाजिक सञ्जाल अत्यन्त उपयोगी माध्यम बनेको छ। तर यसको सही प्रयोग नभएमा यसले धेरै नकारात्मक असर पनि पार्न सक्छ।
सामाजिक सञ्जालको सदुपयोग
सामाजिक सञ्जाललाई सही तरिकाले प्रयोग गर्न सकिएमा यसबाट धेरै लाभ लिन सकिन्छ।
पहिलो, शिक्षा र ज्ञान विस्तार मा यसको ठूलो भूमिका छ। विद्यार्थीहरूले अनलाइन कक्षा, शैक्षिक भिडियो, लेख तथा विभिन्न सामग्रीमार्फत सजिलै ज्ञान प्राप्त गर्न सक्छन्।
दोस्रो, सूचना र समाचार आदान–प्रदान छिटो र सहज भएको छ। विश्वका कुनै पनि घटनाबारे केही सेकेन्डमै जानकारी प्राप्त गर्न सकिन्छ।
तेस्रो, व्यवसाय प्रवर्द्धन का लागि पनि सामाजिक सञ्जाल उपयोगी छ। साना तथा ठूला व्यवसायहरूले आफ्नो उत्पादन तथा सेवा प्रचार गरी ग्राहक बढाउन सक्छन्।
चौथो, सामाजिक सम्बन्ध विस्तार गर्न यसले सहयोग पुर्याउँछ। टाढा रहेका आफन्त तथा साथीहरूसँग सहजै सम्पर्कमा रहन सकिन्छ।
सामाजिक सञ्जालको दुरुपयोग
सदुपयोगसँगै सामाजिक सञ्जालको दुरुपयोग पनि बढ्दो समस्याको रूपमा देखिएको छ।
पहिलो, समयको बर्बादी प्रमुख समस्या हो। धेरै मानिसहरू अनावश्यक स्क्रोलिङमा घण्टौँ समय खर्च गर्छन्।
दोस्रो, झुटा सूचना (Fake News) फैलाउने समस्या बढ्दो छ, जसले समाजमा भ्रम र डर उत्पन्न गर्न सक्छ।
तेस्रो, साइबर अपराध जस्तै ठगी, ह्याकिङ, र व्यक्तिगत जानकारी चोरी जस्ता घटनाहरू पनि बढिरहेका छन्।
चौथो, मानसिक स्वास्थ्यमा असर पर्न सक्छ। अत्यधिक प्रयोगले तनाव, एक्लोपन र आत्मविश्वासमा कमी ल्याउन सक्छ।
निष्कर्ष
सामाजिक सञ्जाल आफैँमा राम्रो वा नराम्रो हुँदैन, यसको प्रयोग गर्ने तरिकाले यसको प्रभाव निर्धारण गर्छ। यदि हामीले यसलाई सही उद्देश्यका लागि प्रयोग गर्यौं भने यो ज्ञान, अवसर र विकासको ठूलो माध्यम बन्न सक्छ। तर अनियन्त्रित र गलत प्रयोगले यसले हानी पनि पुर्याउन सक्छ। त्यसैले सन्तुलित र जिम्मेवार प्रयोग गर्नु नै आजको आवश्यकता हो।